Nhưng đó là chuyện của trước kia.

Giờ đây, chính tham vọng từng tiếp thêm năng lượng cho bạn lại khiến bạn kiệt sức. Những tiêu chuẩn bạn đặt ra cho bản thân giống như một chiếc máy chạy bộ mà bạn không thể bước xuống.

Đây là một mô thức phổ biến ở những người có thành tích cao, theo Mary Anderson — nhà tâm lý học lâm sàng và tác giả cuốn The Happy High Achiever. Trong quá trình làm việc, bà liên tục gặp những người đầy tham vọng và thành công, đang ở đỉnh cao sự nghiệp, đã làm đúng mọi thứ cần làm nhưng vẫn cảm thấy trống rỗng.

“Họ không còn tận hưởng sự xuất sắc của mình nữa,” bà nói. “Thay vào đó, họ cảm thấy quá tải, kiệt quệ và chìm trong căng thẳng.”

Đối với nhiều người, đây là thời điểm khủng hoảng xuất hiện, theo Amy Wrzesniewski — nhà tâm lý học tổ chức và giáo sư tại Wharton School thuộc Đại học Pennsylvania.

“Điều từng hiệu quả với bạn trong quá khứ không còn phù hợp nữa,” bà nói. “Bạn cần xác định điều gì đang thay đổi.”

Tất nhiên, không phải mọi sự mệt mỏi đều xuất phát từ khủng hoảng hiện sinh. Đôi khi vấn đề đơn giản là tuổi tác, áp lực cuộc sống hoặc khối lượng trách nhiệm ngày càng lớn. Khi bạn trẻ hơn, bạn có thể làm việc với cường độ cao hơn và phục hồi nhanh hơn. Nhưng khi sự nghiệp tiến triển, bạn cũng có thêm nhiều nghĩa vụ khác — gia đình, con cái, cha mẹ lớn tuổi, sức khỏe, hoặc trách nhiệm tài chính.

“Nguồn năng lượng của bạn không còn như trước,” Anderson nói. “Và điều đó là bình thường.”

Dù nguyên nhân là gì, cảm giác kiệt sức vì tham vọng là tín hiệu cho thấy đã đến lúc cần đánh giá lại mối quan hệ của bạn với công việc, thành công và bản sắc cá nhân.

Chẩn Đoán Vấn Đề Thực Sự

Bước đầu tiên là xác định chính xác điều gì đang xảy ra.

Nếu bạn cảm thấy mất năng lượng và khả năng phục hồi giảm sút, có thể bạn cần điều chỉnh cách làm việc cho phù hợp với năng lực hiện tại thay vì tiếp tục ép bản thân hoạt động như trước.

Nếu bạn mất động lực, hãy tự hỏi liệu công việc hiện tại còn mang lại cảm giác ý nghĩa hay không. Có thể bạn đã đạt được những mục tiêu từng theo đuổi, nhưng chúng không còn tạo cảm giác thỏa mãn nữa.

“Nhiều người đạt được điều họ nghĩ mình muốn,” Wrzesniewski nói, “rồi nhận ra rằng điều đó không mang lại cảm giác như họ kỳ vọng.”

Cũng có khả năng bạn đang mắc kẹt trong một hình mẫu thành công cũ — tiếp tục chạy theo các mục tiêu từng có ý nghĩa trong quá khứ nhưng hiện tại không còn phù hợp với con người bạn nữa.

Đừng Mặc Định Rằng Giải Pháp Là “Cố Gắng Hơn”

Khi những người đầy tham vọng bắt đầu cảm thấy kiệt sức, phản ứng mặc định thường là làm việc chăm chỉ hơn nữa. Nhưng điều đó thường khiến vấn đề tệ hơn.

“Những người thành công thường nghĩ: ‘Mình chỉ cần nỗ lực thêm một chút nữa thôi,’” Anderson nói. “Nhưng đôi khi điều bạn thực sự cần là dừng lại và đặt câu hỏi.”

Thay vì tiếp tục tăng tốc, hãy xem xét lại:

• Điều gì hiện tại thực sự quan trọng với bạn?
• Bạn đang cố chứng minh điều gì — và với ai?
• Bạn có còn muốn kiểu thành công mà mình đang theo đuổi không?
• Những kỳ vọng nào là do chính bạn tạo ra?
• Bạn đang duy trì điều gì chỉ vì quán tính?

Những câu hỏi này có thể khiến bạn khó chịu. Nhưng nếu không xem xét lại các giả định cũ, bạn có nguy cơ tiếp tục sống theo một phiên bản bản thân không còn phù hợp nữa.

Tái Định Nghĩa Thành Công

Một phần của quá trình trưởng thành trong sự nghiệp là hiểu rằng thành công không nhất thiết phải luôn đồng nghĩa với nhiều hơn — nhiều trách nhiệm hơn, nhiều thành tựu hơn, nhiều quyền lực hơn.

Ở một số giai đoạn, thành công có thể đồng nghĩa với:

• Có nhiều quyền tự chủ hơn
• Làm công việc có ý nghĩa hơn
• Có thêm thời gian cho cuộc sống cá nhân
• Bớt căng thẳng hơn
• Hoặc đơn giản là cảm thấy bền vững hơn

“Bạn không cần phải từ bỏ tham vọng,” Wrzesniewski nói. “Nhưng bạn có thể cần định hình lại nó.”

Điều đó có thể đồng nghĩa với việc chuyển trọng tâm từ thành tích sang tác động; từ cạnh tranh sang phát triển; hoặc từ việc liên tục chứng minh bản thân sang làm công việc phù hợp với giá trị cá nhân.

Cho Phép Bản Thân Thay Đổi

Một trong những phần khó khăn nhất đối với người có thành tích cao là chấp nhận rằng động lực của mình đã thay đổi.

Nhiều người xây dựng toàn bộ bản sắc xoay quanh việc trở thành người làm việc chăm chỉ nhất, hiệu quả nhất hoặc tham vọng nhất trong phòng họp. Vì vậy, khi những động lực đó bắt đầu thay đổi, họ có thể cảm thấy mất phương hướng.

Nhưng thay đổi không có nghĩa là thất bại.

“Bạn không phải là cùng một con người như 10 hay 20 năm trước,” Anderson nói. “Và sẽ là không hợp lý nếu bạn mong muốn bản thân có cùng ưu tiên, cùng năng lượng và cùng định nghĩa về thành công.”

Theo bà, thay vì cố quay trở lại con người cũ, hãy cho phép bản thân phát triển thành phiên bản tiếp theo của chính mình.

Tạo Ra Một Phiên Bản Tham Vọng Bền Vững Hơn

Mục tiêu không phải là đánh mất động lực hay ngừng quan tâm đến công việc. Mục tiêu là xây dựng một mối quan hệ bền vững hơn với tham vọng.

Điều đó có thể bao gồm:

• Đặt ra ranh giới rõ ràng hơn
• Ngừng đồng nhất giá trị bản thân với hiệu suất công việc
• Tập trung vào các mục tiêu thực sự quan trọng
• Nghỉ ngơi trước khi kiệt quệ
• Chấp nhận rằng không phải mọi cơ hội đều đáng để theo đuổi

“Bạn vẫn có thể là người đầy tham vọng,” Wrzesniewski nói. “Nhưng tham vọng không nhất thiết phải khiến bạn cạn kiệt năng lượng.”

Chúng ta phải làm gì?

hội chứng “high performer burnout” trong ngành công nghệ

Theo báo cáo “State of Burnout 2025” của Deloitte, hơn 70% quản lý cấp trung tại châu Á thừa nhận họ gặp dấu hiệu burnout kéo dài ít nhất 6 tháng.

Đặc biệt:

• nhóm có thành tích cao thường khó nghỉ ngơi hơn,
• có xu hướng tự gây áp lực,
• và ít chia sẻ tình trạng tâm lý với tổ chức.

Tại Việt Nam, sau giai đoạn tăng trưởng nóng của startup và công nghệ 2020–2024, nhiều doanh nghiệp bắt đầu đối mặt với:

• tỷ lệ nghỉ việc của quản lý tăng,
• mất động lực nội bộ,
• năng suất giảm dù nhân sự vẫn “online liên tục”.

Một founder trong lĩnh vực SaaS tại TP.HCM từng chia sẻ rằng sau khi công ty vượt mốc doanh thu triệu USD, điều anh cảm thấy không phải hạnh phúc mà là “sự trống rỗng kéo dài”.

Lý do không nằm ở tiền bạc.

Mà nằm ở việc anh đã sống nhiều năm trong trạng thái “luôn phải tăng trưởng”.

Sai lầm lớn nhất: cố gắng nhiều hơn để giải quyết kiệt sức

Họ:

• làm nhiều hơn,
• học thêm,
• nhận thêm dự án,
• tối ưu lịch trình,
• ép bản thân kỷ luật hơn.

Nhưng đây thường là cách khiến burnout nặng hơn.

Bởi vấn đề cốt lõi đôi khi không nằm ở năng lực làm việc, mà nằm ở:

• hệ giá trị đã thay đổi,
• định nghĩa thành công đã cũ,
• hoặc cuộc sống hiện tại không còn phù hợp với mô hình vận hành cũ nữa.

Đây là điểm nhiều doanh nghiệp Việt Nam vẫn đang hiểu sai khi quản trị nhân sự hiệu suất cao.

Không phải cứ thưởng thêm hoặc tăng chức là giải quyết được vấn đề.

Một số nhân sự giỏi thực sự cần:

• quyền tự chủ,
• không gian cá nhân,
• thời gian phục hồi,
• hoặc công việc có ý nghĩa hơn.

Góc nhìn chiến lược: doanh nghiệp đang bước vào “cuộc chiến năng lượng”

Trong 10 năm tới, lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp không chỉ là vốn hay công nghệ.

Mà còn là khả năng duy trì năng lượng dài hạn cho đội ngũ chủ lực.

Các tổ chức đang chuyển từ:

• quản trị hiệu suất,
  sang:
• quản trị sức bền tổ chức.

Nhiều tập đoàn quốc tế đã bắt đầu thay đổi:

• giảm văn hóa “always-on”,
• hạn chế họp ngoài giờ,
• đưa wellbeing vào KPI lãnh đạo,
• đánh giá quản lý dựa trên mức độ bền vững của team.

Tại Việt Nam, xu hướng này mới ở giai đoạn đầu, nhưng áp lực đã xuất hiện rất rõ.

Các doanh nghiệp tiếp tục duy trì mô hình:

• tăng trưởng bằng kiệt sức,
• quản lý bằng áp lực liên tục,
• xem overtime là chuẩn mực,
  sẽ gặp khó trong việc giữ nhân sự giỏi dài hạn.

Làm thế nào để xây dựng một phiên bản tham vọng bền vững hơn?

1. Tách giá trị bản thân khỏi hiệu suất công việc

Đây là bước khó nhất với người thành tích cao.

Nếu toàn bộ sự tự tin của bạn chỉ đến từ:

• KPI,
• chức vụ,
• tiền bạc,
• hay cảm giác “mình quan trọng”,
  thì bạn sẽ rất dễ kiệt sức khi hiệu suất giảm xuống.

Người bền vững thường có nhiều lớp bản sắc hơn ngoài công việc.

2. Định nghĩa lại thành công theo từng giai đoạn

Ở tuổi 25, thành công có thể là tăng trưởng nhanh.

Nhưng ở tuổi 40, thành công đôi khi là:

• có sức khỏe tốt,
• có thời gian cho gia đình,
• ngủ ngon,
• hoặc làm công việc không khiến bản thân cạn kiệt.

Định nghĩa thành công nếu không thay đổi theo giai đoạn sống sẽ dễ trở thành gánh nặng.

3. Học cách nghỉ trước khi sụp đổ

Rất nhiều người chỉ nghỉ khi cơ thể bắt đầu phát tín hiệu nghiêm trọng:

• mất ngủ kéo dài,
• stress mãn tính,
• mất động lực,
• hoặc vấn đề sức khỏe.

Nhưng nghỉ ngơi hiệu quả là một phần của chiến lược hiệu suất dài hạn, không phải phần thưởng sau cùng.

4. Không theo đuổi mọi cơ hội

Một trong những dấu hiệu trưởng thành trong sự nghiệp là biết từ chối.

Không phải cơ hội nào:

• tăng doanh thu,
• tăng quyền lực,
• hay tăng độ nổi tiếng,
  cũng đáng để đánh đổi năng lượng sống.

Tham vọng không xấu, nhưng cần được nâng cấp

Tham vọng từng giúp nhiều người thoát khỏi giới hạn nghề nghiệp và tài chính. Vấn đề không nằm ở tham vọng.

Vấn đề nằm ở việc nhiều người vẫn đang vận hành bằng phiên bản tham vọng của 10 năm trước, trong khi con người hiện tại đã khác.

• điều gì thực sự quan trọng,
• điều gì đáng đánh đổi,
• và kiểu thành công nào có thể duy trì lâu dài.

Trong một thế giới nơi áp lực hiệu suất ngày càng cực đoan, khả năng phát triển bền vững có thể sẽ trở thành năng lực cạnh tranh quan trọng nhất — không chỉ với cá nhân, mà với cả doanh nghiệp.